Czasowniki zakończone na -awać, -ować, -iwać, -ywać

     W swojej Gramatyce języka polskiego B. Bartnicka i H. Satkiewicz opisują czasowniki kończące się na -awać, -ować, -iwać, -ywać jako nieregularne. Nieregularność ta dotyczy przy tym prawie wyłącznie czasu teraźniejszego. Czasowniki zakończone na -awać odmieniają się tak jak dostawać, a więc: dostaję, dostajesz, dostaje, dostajemy, dostajecie, dostają. Występujący w bezokoliczniku element -awać zastępowany jest przez -aj-, zaś końcówki osobowe właściwe są koniugacji -ę, -esz. Z kolei czasowniki z przyrostkami -ować, -iwać, -ywać odmieniają się w czasie teraźniejszym jak pracować, to znaczy: pracuję, pracujesz, pracuje, pracujemy, pracujecie, pracują. Zamiast -ować, -iwać, -ywać pojawia się cząstka -uj-, końcówki czasu teraźniejszego są takie jak w koniugacji -ę, -esz. Trzeba jednak pamiętać, że w sytuacji, gdy elementy -iw-, -yw- przynależą do rdzenia lub kiedy samogłoski -i, -y przed -wa- nie stanowią części przyrostka, obowiązującym modelem odmiany staje się ten posiadany chociażby przez czasownik pływać, jest to zatem koniugacja -m, -sz[1].

     Choć z niektórymi czasownikami zakończonymi na -awać, -ować, -iwać, -ywać studenci stykają się niemal od samego początku nauki języka polskiego, podręczniki kursowe i materiały pomocnicze do nauczania gramatyki koncentrują się na tych z przyrostkiem -ować. Pozostałe bywają uwzględniane w ćwiczeniach dotyczących czasu teraźniejszego, jednak zwykle chodzi tu o zadania powtórzeniowe, często przeznaczone dla poziomu B1 i jak można sądzić, niejednokrotnie niepokazujące wystarczająco jasno, iż obecność danego przyrostka w bezokoliczniku oznacza odmianę według określonego modelu gramatycznego. O ile pominięcie tego zagadnienia nie budzi zastrzeżeń na poziomie początkującym, o tyle wydaje się, że na poziomie średnio zawansowanym kursanci powinni mieć świadomość, że tak naprawdę umieją już utworzyć czas teraźniejszy czasowników zakończonych na -awać, -iwać, -ywać – wystarczy znanymi regułami objąć nieco większą grupę słów. Tego rodzaju rozwiązanie zastosowali autorzy książki Gramatyka polska w ćwiczeniach dla obcokrajowców – W.T. Stefańczyk oraz A. Dixon. W części teoretycznej pokazującej odmianę czasowników różnych koniugacji w czasie teraźniejszym dodana została uwaga, iż czasowniki z elementami -iwać, -ywać funkcjonują tak samo jak czasowniki z -ować. W zadaniach zamieszczono natomiast odpowiednie przykłady pozwalające utrwalić potrzebne formy.

     Na koniec warto podkreślić, że dobre opanowanie przez kursantów czasu teraźniejszego, zarówno regularnego, jak i nieregularnego, jest istotne z punktu widzenia innych zagadnień gramatycznych. Aby bowiem móc sprawnie konstruować chociażby tryb rozkazujący, imiesłowy przymiotnikowe czynne czy imiesłowy przysłówkowe współczesne, należy znać właśnie czas teraźniejszy. Trzeba też pamiętać o tym, że na poziomie B2 wprowadzane są formy znacznie trudniejsze pod względem gramatycznym, ważne jest zatem, żeby studenci byli do tego jak najlepiej przygotowani. Z pewnością ułatwi to pracę nie tylko im samym, ale także ich nauczycielom.

[1] Zob. B. Bartnicka, H. Satkiewicz, Gramatyka języka polskiego. Podręcznik dla cudzoziemców, Warszawa 2015, s. 127-129.

Autorka artykułu: Michalina Rittner