Dopiero czy tylko?

     Jak wiadomo, interferencja stanowi jedno z podstawowych pojęć funkcjonujących na gruncie glottodydaktyki. Oznacza ona „przenoszenie wzorów z języka ojczystego na język obcy w procesie jego opanowywania”[1]. Zjawisko to daje się zaobserwować, zarówno jeśli chodzi o wymowę, jak i o gramatykę, składnię czy leksykę. O tym, jak silny może być wpływ języka ojczystego na nauczany, można się przekonać w trakcie pracy ze studentami, którzy władają językami wschodniosłowiańskimi. Choć proces nauczania-uczenia się przebiega w tym przypadku dość szybko, lektor często postawiony zostaje w sytuacji, w której musi mierzyć się z błędami, niejednokrotnie uporczywymi i trudnymi do wyeliminowania, stanowiącymi efekt zachodzenia tzw. transferu negatywnego.

     Przykładem interferencji w zakresie słownictwa może być częste posługiwanie się przez uczących się języka polskiego Słowian wyrazem tylko zamiast poprawnym dopiero. Słownik języka polskiego PWN wyróżnia trzy jego znaczenia: 1. ‘partykuła komunikująca, że coś nastąpiło później, niż można było się spodziewać, np. Mieszka tu dopiero od stycznia’; 2. ‘partykuła komunikująca, że nikt inny nie zrobił wcześniej tego, o czym mowa, np. Dopiero ojciec pożyczył jej pieniądze’; 3. ‘partykuła komunikująca, że czegoś lub kogoś w danym czasie jest mniej lub że coś jest mniej intensywne, niż można było się spodziewać, np. Spłacił dopiero połowę długu’[2]. Przetłumaczenie towarzyszących definicjom przykładów na język rosyjski daje takie oto rezultaty: 1. Он живет здесь только с января; 2. Только ее отец одолжил ей деньги; 3. Он выплатил только половину долга[3]. Jak widać, w przytoczonych zdaniach polskiemu dopiero odpowiada rosyjskie только. Warto również dodać, że Wielki słownik rosyjsko-polski PWN tłumaczy только jako: 1. ‘tylko’; 2. ‘dopiero’; 3. ‘zaledwie’[4]. Pozwala to stwierdzić, że zakres znaczeniowy rosyjskiego wyrazu jest szerszy niż polskiego tylko, co też stanowi przyczynę błędów popełnianych przez kursantów Słowian.

     Zdaniem Bartłomieja Maliszewskiego w ograniczaniu liczby pojawiających się interferencji istotną rolę odgrywa nie tylko nauczyciel, lecz także sami uczący się, a ściślej rzecz biorąc, ich postawa wobec opanowywania języka. To bowiem ostrożność studenta przy budowaniu wypowiedzi, dostrzeganie różnic zachodzących między językiem ojczystym i nauczanym, zadawanie pytań w przypadku wątpliwości pozwalają skuteczniej eliminować błędy językowe[5]. Tym niemniej warto z pewnością pamiętać, że w pracy z grupami słowiańskimi konieczne bywa wykorzystywanie materiałów przygotowanych z myślą o tychże właśnie odbiorcach. Co również ważne, niezbędne jest wielokrotne zwracanie uwagi na te słowa czy struktury gramatyczne, które stanowią źródło negatywnego transferu językowego. Lektor powinien wykazać się tutaj pewną determinacją i każdorazowo wymagać od swoich kursantów poprawienia popełnionego błędu. Choć nie wydaje się to łatwe, jest jednak możliwe i przynosi pozytywne rezultaty w procesie nauczania-uczenia się.

[1] Encyklopedia językoznawstwa ogólnego, red. K. Polańskiego, Wrocław 2003, s. 606.

[2] Zob. https://sjp.pwn.pl/sjp/dopiero-I;2453459.html

[3] Do tłumaczenia wykorzystano translator DeepL: https://www.deepl.com/pl/translator

[4] Wielki słownik rosyjsko-polski, red. J. Wawrzyńczyk, Warszawa 2004, s. 802.

[5] B. Maliszewski, Ku absencji interferencji – sposoby utrwalania poprawnych form gramatycznych w nauczaniu języka polskiego młodzieży z Ukrainy, „Roczniki Humanistyczne” 2019, t. LXVII, z. 10, s. 103.

Autorka artykułu: Michalina Rittner