Przecież ci mówiłem, że…

     Jak pisze Anna Wierzbicka, „(…) w każdym języku istnieją słowa niemające odpowiedników znaczeniowych w innych językach (…)”, co więcej, „(…) w każdym języku istnieją słowa bardzo mocno związane z określoną kulturą (…)[1]. O tym, jak bardzo prawdziwe są te stwierdzenia, można przekonać się nie tylko w zawodzie tłumacza, ale często również w pracy lektora języka polskiego jako obcego. Już bowiem na poziomach A1-A2 niejednokrotnie trzeba zmierzyć się z tym, jak wyjaśnić uczącym się, co znaczą wyrazy takie jak chociażby no, przecież, załatwić czy też, na pierwszy rzut oka niebudzące wątpliwości semantycznych, pozdrawiać, życzyć, gratulować. Wymienione formy trudno oczywiście uznać za całkowicie nieprzetłumaczalne, niewątpliwie jednak trzeba zaliczyć je do grupy słów kłopotliwych – zarówno z punktu widzenia nauczyciela, jak i kursanta. Chodzi o to, iż w zasadzie nie da się szybko i skutecznie wytłumaczyć ich znaczenia przy wykorzystaniu najpopularniejszych technik prezentacji nowej leksyki, a mianowicie: wskazania konkretnego obiektu, pokazania odpowiedniej ilustracji, wykorzystania głosu, gestu bądź mimiki, podania synonimu lub antonimu, skonstruowania quasidefinicji, podania odpowiednika w rodzimym języku studentów[2].

     Wspomniane wyżej przecież to jeden z wyrazów, którego sens dość trudno jest kursantom wyjaśnić. WSJP definiuje je następująco: ‘o tym, o czym mowa, nadawca mówi coś, co uważa za oczywiste i dzięki czemu odbiorca ma wiedzieć, czy to, co wcześniej zostało o tym, o czym mowa, powiedziane, jest prawdą’[3]. Co także istotne, według WSJP przecież stanowi wykładnik wnioskowania oraz tzw. partykułę uzasadniającą. Warto dodać, że w przypadku tegoż słowa należy mówić o jego występowaniu w antepozycji, którą uznaje się za neutralną. Cytowany słownik wskazuje ponadto na obligatoryjność poprzedzającego przecież kontekstu.

     Zawarte w WSJP informacje pozwalają stwierdzić, że przecież służy zaznaczeniu, iż to, o czym mówi nadawca, jest oczywiste i jednocześnie prawdziwe. Dodatkowo poprawne użycie wyrazu przecież wymaga uprzedniego pojawienia się kontekstu, w stosunku do którego zdanie z przecież pozostaje niejako w opozycji. Jak zatem widać, znaczenia przecież nie da się łatwo i szybko wytłumaczyć uczącym się języka polskiego cudzoziemcom – aby mogli oni dobrze je zrozumieć, konieczne staje się przeprowadzenie czegoś na kształt niewielkiej analizy semantycznej, trzeba również poświęcić na nią odpowiednią ilość czasu.

     Wiedząc o tym, że w materiałach dydaktycznych, które zamierza się wykorzystać w trakcie zajęć, występuje słowo przecież, warto wcześniej przygotować kilka prostych pod względem leksykalnym przykładów ilustrujących jego znaczenie – chodzi o to, aby jedyną nową dla kursantów formą było właśnie przecież. Zdania powinny też wykorzystywać opanowane już przez studentów struktury gramatyczne. Pomocne może się również okazać wspólne skonstruowanie z uczącymi się przykładów zawierających wspomniane słowo. Pracę można wreszcie uzupełnić małymi scenkami dialogowymi, w których także kursanci musieliby posłużyć się wyrazem przecież.

[1] A. Wierzbicka, Semantyka. Jednostki elementarne i uniwersalne, Lublin 2006, s. 32.

[2] A. Seretny, E. Lipińska, ABC metodyki nauczania języka polskiego jako obcego, Kraków 2005, s. 86.

[3] Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, Instytut Języka Polskiego PAN (www.wsjp.pl).

Autorka artykułu: Michalina Rittner