Zabawki dla dzieci, proszek do prania, kosz na śmieci
Przyimki dla, do, na – dlaczego sprawiają trudność obcokrajowcom
Nie ulega wątpliwości, że dla osób uczących się polszczyzny przyimki stanowią jedno z najtrudniejszych zagadnień językowych – zarówno gramatyczno-składniowych, jak i semantycznych. Z jednej strony przyimki są nieodmienne, jednak z drugiej nierzadko rządzą więcej niż jednym przypadkiem, co przekłada się na zmianę znaczenia danego połączenia wyrazowego czy zdania. Programy nauczania języka polskiego jako obcego przewidują opanowywanie przyimków, począwszy od poziomu A1[1]. Wśród nich znajdują się również te wymienione w tytule, tj. dla, do, na.
Kiedy użyć dla, do i na w relacjach celu
Przyjrzenie się słownikowym definicjom przyimków dla, do, na pozwala stwierdzić, że są to wyrazy o charakterze polisemicznym. Dla przykładu Wielki słownik języka polskiego wyróżnia w odniesieniu do dla dziewięć znaczeń, w przypadku do jedenaście znaczeń, a jeśli chodzi o na – aż dwadzieścia trzy znaczenia[2]. Wszystkie wspomniane przyimki łączy jednak to, że mogą służyć do wyrażania relacji celowych, co też przysparza sporych kłopotów wszystkim kursantom, niemniej wydaje się, że najtrudniejsze jest dla Słowian. Zwykle są oni skłonni posługiwać się raczej przyimkiem dla niż wymaganymi w niektórych kontekstach do bądź na.
Proszek do prania czy dla prania – zasady i błędy leksykalne Słowian
Jak zauważa Hanna Jadacka, „(…) przyimek dla powinien być używany w takich zdaniach, w których z celem łączy się znaczenie pożytku, najczęściej konkretnych osób (…), do – w kontekstach dotyczących obiektywnego przeznaczenia, stałej funkcji przedmiotu (…), natomiast użycie przyimka na zapowiada informację o przeznaczeniu czegoś na określony wytwór (…)”[3]. Z tego powodu o ile można poprawnie powiedzieć, że zabawki przeznaczone są dla dzieci, o tyle nie da się uznać za akceptowalne połączeń proszek dla prania czy kosz dla śmieci, a takie właśnie konstrukcje tworzą nierzadko studenci Słowianie. Gwoli ścisłości trzeba tutaj dodać, że zastępowanie przyimków do, na przyimkiem dla zdarza się także rodzimym użytkownikom języka, struktury z dla są bowiem we współczesnej polszczyźnie bardzo ekspansywne, chociaż nie cieszą się aprobatą normatywną. Wiąże się to z tym, iż dla wypiera z użycia przyimki o zbliżonym znaczeniu, niekiedy również te, które nie posiadają znaczenia celowego. W efekcie dochodzi o uogólnienia funkcji przyimka i utraty jego ostrości semantycznej.
Jak ćwiczyć przyimki na lekcji JPJO z serią Testuj Swój Polski
Aby ułatwić kursantom prawidłowe posługiwanie się przyimkami dla, do, na, warto wykorzystać na zajęciach dodatkowe materiały dydaktyczne, podręczniki kursowe, co w pełni zrozumiałe, pomijają bowiem to zagadnienie. Dobrym przykładem, a zarazem inspiracją do stworzenia własnych ćwiczeń, może być jedno z zadań zamieszonych w książce Słownictwo 2 należącej do serii Testuj Swój Polski. Składa się ono z dwóch części – w pierwszej uczący się muszą wybrać odpowiedni przyimek, w drugiej natomiast proszeni są o podpisanie rysunków nazwami obiektów. Trzeba zaznaczyć, że pojawiającą się w ćwiczeniu leksykę dobrano w taki sposób, że materiał dobrze uzupełnia temat sprzętów domowych, który z kolei zwykle uwzględniany jest w popularnych podręcznikach. Tym samym wspomniane zadanie daje możliwość zwrócenia uwagi na ważne zagadnienie językowe bez konieczności odbiegania od głównego toru zajęć. Warto zatem o nim pamiętać, jeśli chce się zwrócić studentom uwagę na różnicę istniejącą między przyimkami dla, do, na.
[1] I. Janowska i in. (red.), Programy nauczania języka polskiego jako obcego. Poziomy A1-C2, Kraków 2016, s. 19-20.
[2] Wielki słownik języka polskiego, red. P. Żmigrodzki, Instytut Języka Polskiego PAN (www.wsjp.pl).
[3] H. Jadacka, Kultura języka polskiego. Fleksja, słowotwórstwo, składnia, Warszawa 2008, s. 214.
Autorka artykułu: Michalina Rittner
Polecane podręczniki do nauki języka polskiego jako obcego:
Polish
German