Pisownia "nie"

     W podręcznikach kursowych oraz pomocach do nauczania języka polskiego jako obcego nieczęsto uwzględnia się ćwiczenia służące opanowaniu podstawowych zasad ortografii. O tym, że ortografia bywa traktowana nieco po macoszemu, świadczy to, iż obecnie na rynku dostępne są zaledwie dwie książki pozwalające na rozwijanie u studentów znajomości pisowni. Są to: Nie ma róży bez kolców E. Lipińskiej oraz Ortografia polska w ćwiczeniach dla obcokrajowców E. Zarych.

     Niewielka liczba materiałów, z których można skorzystać, może wynikać z jednej strony z tego, iż kursanci częściowo opanowują ortografię niejako przy okazji nauki słownictwa, z drugiej zaś wiąże się z tym, iż aby móc pracować nad pisownią, należy znać język polski na dość wysokim poziomie zaawansowania. Nierzadko bowiem możliwość wykorzystania w praktyce niektórych reguł ortograficznych oznacza konieczność posiadania sporej wiedzy na temat gramatyki, słowotwórstwa czy leksyki. Tym niemniej wydaje się, że wśród tematów związanych z ortografią daje się wskazać takie, które nie tylko są istotne z punktu widzenia posługiwania się pisaną odmianą polszczyzny, lecz także po prostu możliwe do zrealizowania zarówno w grupach słowiańskich, jak i niesłowiańskich. Jeden z nich stanowi łączna i rozłączna pisownia nie.

     Z czasownikami nie pisane jest rozłącznie. Chodzi tu zarówno o formy osobowe, jak i bezosobowe zakończone na -no/-to, bezokolicznik, wreszcie czasowniki niewłaściwe. Rozdzielnie pisze się też nie z imiesłowami przysłówkowymi. Pisownia rozdzielna dotyczy ponadto przymiotników i przysłówków w stopniu wyższym i najwyższym, przysłówków niepochodzących od przymiotników, wreszcie zaimków oraz liczebników. Należy również pamiętać o tym, że zapis rozłączny wymagany jest w sytuacji, kiedy w zdaniu pojawia się przeciwstawienie, typu: To nie dziecko, ale dorosła osoba. Pisownia łączna obowiązuje w przypadku rzeczowników, przymiotników, przysłówków utworzonych od przymiotnika, imiesłowów przymiotnikowych.

     Jak widać, opanowanie zasad zapisu nie zakłada w zasadzie jedynie dobrą znajomość podziału na części mowy. W rezultacie jest ono możliwe także na niższych poziomach zaawansowania, oczywiście pod warunkiem odpowiedniego doboru przykładów. Pozostaje zatem pytanie, w jaki sposób włączyć zagadnienie pisowni nie w obręb kursu, jak bowiem zaznaczono wyżej, większość podręczników i pomocy dydaktycznych uwzględnia ortografię w niewielkim stopniu.

     Przyjrzenie się ćwiczeniom proponowanym przez wspomniane już autorki, tj. E. Lipińską i E. Zarych, pozwala zauważyć, że niektóre zadania mają częściowo charakter słownikowy bądź gramatyczny. Daje to możliwość wprowadzenia zasad pisowni nie w powiązaniu z innymi, ogólniejszymi zagadnieniami. Dla przykładu zapis nie z przymiotnikami może uzupełniać tematy odnoszące się do opisu wyglądu czy charakteru, z kolei zapis przysłówków mógłby się pojawić chociażby przy okazji stopniowania. Warto też pamiętać o ćwiczeniach ortograficznych wykorzystujących mniej typowy, lecz interesujący materiał leksykalny – w jednym z zadań proponowanych przez E. Zarych zasady pisowni nie utrwala się przy równoczesnym poznawaniu polskich przysłów. Pozwala to wprowadzić na zajęciach pewne elementy kulturowe i z pewnością je urozmaica.

Autorka artykułu: Michalina Rittner