Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne

14-07-2026

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne a błędy w dopełniaczu

Chociaż rzeczowniki policzalne i niepoliczalne nie stanowią osobnego zagadnienia gramatycznego uwzględnianego czy to w programach nauczania[1], czy to w podręcznikach kursowych, sprawiają początkującym studentom dość duże kłopoty, przede wszystkim w związku z tworzeniem poprawnych form dopełniacza liczby pojedynczej i mnogiej. Warto zatem przyjrzeć im się bliżej.

Definicja i różnice: kiedy rzeczownik oznacza masę, a kiedy porcję?

Mąka w misce i jajka na stole jako przykłady rzeczowników policzalnych i niepoliczalnych Liczba to „Kategoria gramatyczna, której podstawowa funkcja polega na sygnalizowaniu jednostkowego lub niejednostkowego (wieloelementowego) charakteru desygnatu rzeczownika”[2]. Rzeczownikom, a także zaimkom rzeczownym, przysługuje kategoria tzw. liczby składniowo niezależnej, co oznacza, że pojawienie się form singularis lub pluralis ma uzasadnienie znaczeniowe[3]. Jeżeli dany rzeczownik odsyła do desygnatu, który można policzyć, to rzeczownik określa się mianem policzalnego, jeśli zaś nie – rzeczownik uznaje się za niepoliczalny. Zasadniczo ten pierwszy nazywa to, co posiada kształt i jest ograniczone pod względem czasu bądź też przestrzeni, ten drugi natomiast nazywa to, co daje się wyobrazić jako swojego rodzaju masę[4]. Co istotne, w pewnych sytuacjach rzeczownikowi niepoliczalnemu można nadać formę liczby mnogiej – ma to miejsce, gdy mowa nie o masie, ale o jej porcjach.

Dopełniacz lp. i lm. w zbiorze zadań „Testuj Swój Polski”

Rzeczowniki policzalne i niepoliczalne to pojęcia pomocne w trakcie pracy nad dopełniaczem liczby pojedynczej i mnogiej. Jak już bowiem powiedziano wyżej, kursantom zdarza się błędnie decydować, która z form, singularis czy pluralis, jest w danym kontekście poprawna. Jedno z ćwiczeń przydatnych w czasie zajęć stanowi Proszę 10 jajek! zamieszczone w zbiorze zadań gramatycznych dla osób niezaawansowanych w serii Testuj Swój Polski. Uwzględnia ono zarówno dopełniacz liczby pojedynczej, jak i mnogiej, a dodatkowo opatrzone zostało rysunkami i krótkim wyjaśnieniem w języku angielskim. Z jednej strony zatem dzięki ilustracjom słownictwo nie przesłania tutaj trenowanego zagadnienia gramatycznego, z drugiej zaś ze względu na zamieszony komentarz gramatyczny uczący się ma możliwość, aby wielokrotnie wracać do reguł istotnych dla wykonania zadania – dopełniacz liczby pojedynczej należy utworzyć dla rzeczowników niepoliczalnych, dopełniacz liczby mnogiej dla policzalnych.

Jak ćwiczyć rzeczowniki masowe z „Hurra!!! Po polsku 1”?

Czerwony koszyk pełen zakupów spożywczych w alei supermarketu Na lekcjach można także wykorzystać materiał zamieszczony w zeszycie ćwiczeń Hurra!!! Po polsku 1. Chodzi tutaj przede wszystkim o ćwiczenie o charakterze kategoryzującym, polegające na dopasowaniu nazw produktów do słów typu kilogram, butelka, kawałek i jednoczesnym skonstruowaniu poprawnej formy gramatycznej, ponadto o zadanie, w którym studenci uzupełniają listę zakupów spożywczych. Oba pozwalają zwrócić uwagę na zależność istniejącą między dopełniaczem liczby pojedynczej i mnogiej a rzeczownikami niepoliczalnymi i policzalnymi. Im więcej tego rodzaju zadań kursanci wykonają razem z lektorem, tym większe prawdopodobieństwo, że lepiej zrozumieją wspomniane zagadnienie, a tym samym będą popełniać mniej błędów gramatycznych.