Bezproblemowy aspekt i kłopotliwy rodzaj

22-10-2019

W poprzednim artykule była mowa o „fałszywych przyjaciołach” w obrębie języków polskiego i rosyjskiego, czyli o słowach, które brzmią w nich tak samo lub prawie tak samo, ale mają inne znaczenie. Tym razem skupimy się na podobieństwach i różnicach w zakresie fleksji.

Wiele zagadnień spędzających sen z powiek uczącym się polskiego, zwłaszcza początkującym, występuje również w rosyjskim, nie powinny raczej więc osobom znającym ten język sprawić większych problemów na przykład:

  • odmiana rzeczowników (a także niektórych innych części mowy) przez przypadki; wprawdzie we współczesnym języku rosyjskim nie występuje wołacz, jednak wielu użytkowników tego języka ma świadomość, że dawniej był używany. Zawsze też można przywołać jako archaiczne pozostałości po nim, np. Боже (Boże), отче (otcze).
  • aspekt czasownika; w większości kontekstów używany tak samo jak w polskim.
  • liczebniki zbiorowe; należy jednak pamiętać, żeby zwrócić uwagę studentów na to, że odmieniają się one rzeczownikowo, a nie przymiotnikowo, i że w przypadkach zależnych pojawia się charakterystyczne g (ros. D. троих (troich), C. троим (troim), N. троими (troimi), pol. D. trojga, C. trojgu, N. trojgiem jak D. Konga, C. Kongu, N. Kongiem).

Problematyczne natomiast może okazać się rozróżnienie na rodzaje męsko- i niemęskoosobowy w liczbie mnogiej, niewystępujące w języku rosyjskim. Nie będą więc pewnie drażnić Rosjan konstrukcje typu dziewczynki chodzili lub dobre przyjaciele. Należy zatem zwrócić szczególną uwagę na to, kiedy używa się poszczególnych rodzajów, co może nie być oczywiste (np. to, że duża grupa kobiet + przynajmniej jeden mężczyzna to oni), oraz na to, w jaki sposób odmieniają się przez nie części mowy określające rzeczownik, jak również czasowniki w czasie przeszłym, przyszłym prostym i trybie przypuszczającym.

O ile w rosyjskim nie występuje różnica między osobowością i nieosobowością w obrębie rodzaju męskiego, o tyle mamy w tym języku do czynienia z inną, która może być błędnie przenoszona na grunt polszczyzny. Chodzi mianowicie o to, że niezależnie od rodzaju biernik liczby mnogiej jest równy dopełniaczowi dla rzeczowników żywotnych, Rosjaninie powiedzą więc вижу волков, мух, животных (wiżu wołkow, much, żywotnych) i mogą próbować per analogiam stworzyć konstrukcję widzę wilków, much, zwierząt w języku polskim. Należy więc zwrócić uwagę, że we wszystkich tych przykładach poprawna forma biernika jest równa mianownikowi, a tożsamej z dopełniaczem będziemy oczekiwać tylko w przypadku wspominanych już rzeczowników męskoosobowych (widzę kolegów, chłopców, mężczyzn).

 

Maciej Rączkowski